Departamenti Amerikan i Shtetit publikoi raportin e vitit 2026 mbi klimën e investimeve në Shqipëri. Në dokumentin prej rreth 40 faqesh theksohen sfidat që lidhen me korrupsionin, krimin e organizuar, pastrimin e parave, të drejtat e pronës dhe konkurrencën.
Raporti vëren se pavarësisht rritjes së investimeve të huaja, investitorët vazhdojnë të përballen me mungesë transparence, informalitet, vështirësi në zbatimin e kontratave dhe konkurrencë të kufizuar.
Sipas dokumentit, korrupsioni në administratën publike, sistemin e drejtësisë, prokurimin publik dhe median renditet ndër shqetësimet kryesore të investitorëve. Raporti i referohet gjithashtu ndikimit të të ardhurave nga aktivitetet kriminale në ekonomi, duke vënë në dukje se paratë nga trafiku i drogës dhe evazioni fiskal mund të shtrembërojnë konkurrencën.
“PBB-ja për frymë e Shqipërisë mbetet rreth një e katërta e mesatares së BE-së dhe ekonomia mbetet e cenueshme ndaj: Korrupsionit të përhapur, Krimit të organizuar, Pastrimit të parave, Konkurrencës së shtrembëruar, Mungesës së fuqisë punëtore si pasojë e emigracionit, Produktivitetit të ulët dhe Një sektori të gjerë informal” – thuhet në raport.
Një shqetësim tjetër i raportuar nga investitorët është rreziku i zhvatjes ose shantazhit nga zyrtarët publikë, mediat dhe grupet kriminale. Dokumenti nuk identifikon raste ose individë specifikë, por e rendit fenomenin midis problemeve që ndikojnë në klimën e biznesit.
Investimet Strategjike dhe PPP-të
Raporti ngre gjithashtu pyetje në lidhje me zbatimin e Ligjit për Investimet Strategjike. Sipas dokumentit, shumica e projekteve të miratuara janë përqendruar në sektorin e turizmit dhe janë financuar nga kompani vendase, ndërsa investitorët e huaj kanë raportuar vonesa në marrjen e përgjigjeve nga institucionet.
“Pavarësisht legjislacionit mbështetës, pak investitorë të huaj kanë përfituar nga statusi i “investitorit strategjik” dhe shumica e projekteve të miratuara u janë dhënë kompanive vendase që operojnë në sektorin e turizmit. Investitorët e huaj që kanë aplikuar për statusin e investitorit strategjik përmendin se përgjigjet nga AIDA janë të ngadalta” – thuhet në raportin e DASH.
Lidhur me partneritetet publik-privat (PPP), Departamenti Amerikan i Shtetit thekson konkurrencën e kufizuar, analizën e dobët dhe mungesën e ekspertizës teknike në disa projekte.
Të drejtat e pronës mbeten problem për investitorët
Një pjesë e konsiderueshme e raportit përqendrohet në regjistrimin e pronave. Duke cituar të dhënat e BE-së, dokumenti pohon se 80% e të dhënave të regjistruara më parë kërkojnë verifikim, ndërsa vetëm 43% e titujve të pronësisë dhe 10% e hartave kadastrale janë dixhitalizuar.
Problemet që lidhen me pronësinë dhe regjistrimin e pronës konsiderohen veçanërisht të rëndësishme për investimet në zonat bregdetare dhe malore.
76 ndërmarrje shtetërore
Raporti citon gjithashtu të dhënat e OECD-së që tregojnë se Shqipëria ka 76 kompani që janë tërësisht ose me shumicë në pronësi shtetërore. Megjithatë, vendi nuk publikon një listë të plotë të këtyre kompanive, duke e bërë më të vështirë vlerësimin e aseteve, të ardhurave dhe numrit të punonjësve të tyre.
Sipas raportit, pavarësia e bordeve të ndërmarrjeve shtetërore mbetet e kufizuar, ndërsa emërimet e menaxhmentit mund të ndikohen nga vendimmarrja politike.
Pastrimi i Parave dhe Reforma në Drejtësi
Departamenti Amerikan i Shtetit vëren se Shqipëria u hoq nga lista gri e FATF-së në vitin 2023, por vazhdon të konsiderohet një juridiksion i madh për pastrim parash në raportet e SHBA-së.
Në të njëjtën kohë, raporti thekson progresin e bërë nga Struktura Speciale Kundër Korrupsionit (SPAK) dhe Byroja Kombëtare e Hetimit (NBI) në hetimin dhe ndjekjen penale të rasteve të korrupsionit dhe krimit të organizuar, përfshirë ato që përfshijnë zyrtarë të lartë.
Investimet e huaja arrijnë nivele rekord
Pavarësisht këtyre sfidave, investimet e huaja direkte në Shqipëri janë rritur. Sipas raportit, investimet e huaja direkte arritën në 1.84 miliardë dollarë në vitin 2025, nga 1.72 miliardë dollarë në vitin 2024.
Pasuritë e paluajtshme përbënin pjesën më të madhe të flukseve hyrëse të investimeve me 34%, të ndjekura nga shërbimet financiare me 18%, industritë nxjerrëse me 10% dhe tregtia me 10%.
Raporti identifikon gjithashtu nivelet e larta të informalitetit, mungesën e fuqisë punëtore dhe emigrimin si sfida të rëndësishme për bizneset.
“Shqipëria ka potencial të gjerë ekonomik, një kuadër të shëndoshë ligjor dhe ka përparuar në kufizimin e disa korrupsioneve të vogla duke dixhitalizuar shërbimet publike si për qytetarët ashtu edhe për bizneset. Megjithatë, investitorët e huaj vazhdojnë ta perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes. Investitorët e huaj përmendin: Korrupsion i gjerë në sektorin publik, gjyqësor dhe prokurime, Konkurrencën e padrejtë, Pastrimin e parave, Një ekonomi e madhe informale, Ndryshime të shpeshta të legjislacionit fiskal, Çështjet e të drejtave të pronësisë dhe Zbatim i dobët i kontratave” – citon raporti.
Në përgjithësi, raporti i SHBA-së paraqet një pamje të përzier të klimës së investimeve në Shqipëri: hyrjet e kapitalit të huaj janë rritur ndjeshëm, ndërsa korrupsioni, çështjet që lidhen me pronën, informaliteti, konkurrenca dhe transparenca mbeten ndër shqetësimet kryesore të investitorëve.
