Zjarri i fundit në zonën e “5 Majit” në Tiranë nxori në pah një fenomen të njohur, por të patrajtuar seriozisht: përhapjen e shpejtë të flakëve në fasada ndërtesash shumëkatëshe. Mënyra se si zjarri u ngjit vertikalisht përgjatë fasadës ngre dyshime të forta për cilësinë e materialeve dhe, mbi të gjitha, për mënyrën e zbatimit të tyre.
Por reagimi pas ngjarjes ka ndjekur një skenar të parashikueshëm: shpërndarje fajesh, shmangie përgjegjësish dhe devijim i diskutimit nga thelbi i problemit.
Faji i nënkontraktorit: një argument i pamjaftueshëm
Një nga tezat e para që u hodh ishte ajo e fajësimit të nënkontraktorit. Ky argument është i paplotë dhe, në thelb, i pasaktë. Në çdo projekt ndërtimi, përgjegjësia përfundimtare për cilësinë dhe përputhshmërinë me projektin dhe ligjin bie mbi ndërtuesin/investitorin kryesor.
Nënkontraktimi nuk është transferim përgjegjësie. Është vetëm delegim i punës.
Nëse materiali është zgjedhur gabim, nëse është zëvendësuar gjatë zbatimit, apo nëse instalimi është bërë jashtë standardeve, këto janë dështime të zinxhirit të kontrollit që drejtohet nga vetë ndërtuesi.
Të pretendosh të kundërtën do të thotë të mohosh vetë logjikën mbi të cilën funksionon industria e ndërtimit.
Faji i banorëve: një devijim i rrezikshëm
Një tjetër tezë që është hedhur është ajo e mungesës së sigurimit të banesave nga ana e banorëve. Ky argument jo vetëm që nuk qëndron, por edhe zhvendos vëmendjen nga problemi real.
Sigurimi i banesës:
• Nuk parandalon zjarrin
• Nuk ndikon në përhapjen e tij
• Nuk zëvendëson standardet e ndërtimit
Madje, në praktikë, kompanitë e sigurimeve marrin në shqyrtim:
• Certifikimin e godinës
• Raportet e inspektimit
• Përputhshmërinë me standardet teknike
• Dokumentacionin e pronësisë
Në një kontekst si Shqipëria, ku vetë titujt e pronësisë dhe certifikimet shpesh janë problematike, pretendimi se barra duhet të kalojë te banorët është jo realist dhe i padrejtë.
Problemi real: materiali dhe zbatimi
Në ndërtesat shumëkatëshe, fasada nuk është element estetik. Është element sigurie.
Përhapja vertikale e zjarrit në këtë rast është tipike për sisteme fasade ku:
• Përdoren materiale me përmbajtje të lartë të djegshme
• Mungojnë barrierat kundër zjarrit midis kateve
• Hapësirat e ventilimit krijojnë efekt oxhaku
Nëse këto kushte janë të pranishme, zjarri nuk mbetet lokal. Ai shndërrohet në një rrezik sistemik për të gjithë godinën brenda minutave.
Kjo nuk është çështje aksidenti. Është çështje projekti dhe zbatimi.
Ligji ekziston. Problemi është zbatimi
Kuadri ligjor shqiptar, i harmonizuar në masë të madhe me standardet europiane, nuk e ndalon përdorimin e materialeve të caktuara me emër. Ai vendos kërkesa për performancën ndaj zjarrit.
Për ndërtesa mbi 10 kate, këto kërkesa janë të qarta:
• Materialet duhet të kenë reagim shumë të ulët ndaj zjarrit
• Sistemi i fasadës duhet të kufizojë përhapjen vertikale
Nëse një fasadë digjet në këtë mënyrë, atëherë lind një pyetje e thjeshtë:
a është respektuar realisht projekti dhe standardi i kërkuar?
Në shumë raste, diferenca midis projektit të miratuar dhe asaj që ndërtohet në terren është pikërisht aty ku lind rreziku.
Nga shmangia e fajit te përgjegjësia reale
Të gjitha justifikimet e dhëna pas ngjarjes – nënkontraktori, banorët, rrethanat – kanë një efekt të përbashkët: shmangin përgjegjësinë nga ata që duhet ta mbajnë atë.
Por kjo qasje nuk zgjidh asgjë. Përkundrazi:
• Minon besimin në sektorin e ndërtimit
• Rrit rrezikun për ngjarje të ngjashme në të ardhmen
• Ekspozon qytetarët ndaj rreziqeve të panevojshme
Nëse përfitimi ekonomik arrihet duke ulur standardet e sigurisë, atëherë kostoja reale nuk është financiare. Është kosto në jetë dhe pronë.
Përfundimi
Rasti i “5 Majit” nuk është një incident i izoluar. Është simptomë e një problemi më të thellë: hendeku midis ligjit dhe zbatimit të tij.
Derisa ky hendek të mbyllet, çdo debat që fokusohet te “kush e ka fajin” në mënyrë fragmentare do të jetë i kotë. Sepse përgjegjësia, në fund, nuk është e shpërndarë. Ajo është e qartë.
Dhe është pikërisht aty ku duhet të fillojë edhe zgjidhja.
