Vizita e presidentit francez dhe rritja e pranisë ushtarake në Mesdheun lindor nxjerrin në pah tensionet rajonale dhe rolin e Qipros në arkitekturën e sigurisë europiane…
Vizita e presidentit francez Emmanuel Macron në Qipro në fillim të marsit 2026 u shoqërua me deklarata të forta politike. “Kur sulmohet Qipro, sulmohet Europa”, deklaroi ai gjatë një paraqitjeje të përbashkët me presidentin qipriot Nikos Christodoulides dhe kryeministrin grek Kyriakos Mitsotakis në bazën ajrore të Paphos. Kjo deklaratë e vendosi ishullin në qendër të një narrative të re mbi mbrojtjen europiane, pas sulmit të një droni të prodhimit iranian ndaj bazës britanike RAF Akrotiri, instalimi i parë në territor europian që goditet në kuadër të konfliktit në Lindjen e Mesme.
Franca e shoqëroi retorikën me veprime konkrete. Parisi ka dislokuar në Mesdheun lindor sisteme të mbrojtjes ajrore, aeroplanmbajtësen bërthamore Charles de Gaulle, fregatën Languedoc dhe një komponent të konsiderueshëm ajror. Po ashtu, ka shpallur synimin për krijimin e një misioni detar europian përgjatë Detit të Kuq dhe ngushticës së Hormuzit. Në këtë kuadër janë përfshirë edhe vende të tjera europiane: Spanja ka njoftuar dërgimin e fregatës Cristóbal Colón, ndërsa Italia fregatën Martinengo, në koordinim me forcat franceze.
Marrëdhëniet mes Francës, Greqisë dhe Qipros kanë rrënjë historike. Gjatë diktaturës së kolonelëve në Greqi, shumë disidentë, përfshirë Constantinos Karamanlis, gjetën strehim në Paris. Këto lidhje u shndërruan në bashkëpunim të qëndrueshëm politik, ekonomik dhe ushtarak. Në vitin 2021, Athina dhe Parisi nënshkruan një marrëveshje dypalëshe mbrojtjeje që përfshin furnizimin me fregata FDI, avionë Rafale dhe raketa Exocet. Këto kontrata janë pjesë e një programi modernizimi të forcave të armatosura greke me vlerë rreth 25 miliardë euro.
Më 15 dhjetor 2025, Franca dhe Republika e Qipros nënshkruan një partneritet strategjik që shtrihet në fushat e mbrojtjes, ekonomisë dhe sigurisë. Marrëveshja parashikon stërvitje të përbashkëta dhe rritje të mbështetjes operative franceze në rajon, duke forcuar praninë e Parisit në Mesdheun lindor.
Nga ana e saj, Greqia ka dërguar katër avionë F-16 në bazën e Paphos dhe fregatat Kimon dhe Psara për të forcuar mbrojtjen rreth Qipros. Kjo lëvizje lidhet me marrëdhënien strategjike të kahershme mes Athinës dhe Nikosisë.
Megjithatë, situata mbetet komplekse. Qipro është një ishull i ndarë: Republika e Qipros kontrollon jugun, ndërsa në veri vepron Republika Turke e Qipros Veriore, e njohur vetëm nga Turqia. Sipas burimeve turke, Ankaraja po shqyrton dislokimin e gjashtë avionëve F-16 në veri të ishullit, një hap që mund të rrisë tensionet me Greqinë dhe aleatët perëndimorë.
Diferenca mes retorikës dhe realitetit në terren është e dukshme. Ndërsa flitet për një Europë të bashkuar, prania ushtarake në rritje në Qipro ka ndikime të qarta gjeopolitike dhe lidhet edhe me rivalitetin me Turqinë.
Brenda vetë Qipros, reagimet nuk janë të njëjta. Partia AKEL dhe grupe të tjera të majta kanë organizuar protesta kundër zgjerimit të pranisë ushtarake të huaj dhe orientimit pro-perëndimor të qeverisë. Ata kritikojnë mungesën e transparencës, veçanërisht faktin që informacionet për sulmet janë bërë publike përmes burimeve britanike dhe jo nga autoritetet qipriote.
Disa analistë kanë ngritur gjithashtu pikëpyetje mbi natyrën e kërcënimit, duke sugjeruar se incidenti me dronët mund të jetë përdorur për të justifikuar rritjen e pranisë ushtarake europiane, megjithëse nuk ka prova për manipulim të qëllimshëm.
Analisti qipriot Xristos Yakovou thekson se kriza aktuale krijon një mundësi për të rishikuar rolin e Qipros në mbrojtjen europiane, por paralajmëron se ishulli nuk duhet trajtuar si një element i thjeshtë strategjik pa marrë parasysh ndjeshmëritë lokale dhe historike.
Italia ka zgjedhur një qasje më të kujdesshme. Ajo ka dërguar fregatën Federico Martinengo në rajon, por ka shmangur qëndrime që mund të interpretohen si përballje direkte me Turqinë. Roma balancon mes marrëdhënieve ekonomike dhe strategjike me Ankaranë dhe bashkëpunimit me partnerët europianë, ndërkohë që po shqyrton edhe mundësinë e shitjes së fregatave për Greqinë.
Ndërkohë, Rusia mbetet në plan të dytë, por ruan potencial ndikimi përmes lidhjeve ekonomike dhe komunitetit rusofon në ishull.
Kriza në Qipro ka marrë një dimension më të gjerë se një incident i izoluar sigurie. Ajo është shndërruar në një pikë takimi të interesave strategjike europiane dhe rajonale. Franca synon të forcojë rolin e saj në mbrojtjen europiane, Greqia konsolidon pozicionin e saj në rajon, ndërsa Qipro përpiqet të kthejë një situatë të brishtë në një rol më qendror në sigurinë e BE-së. Në një Mesdhe lindor gjithnjë e më të tensionuar, ishulli mbetet një hapësirë kyçe në zhvillimet gjeopolitike.
