Amerika rinovon, Kina kopjon, Evropa rregullon. Në botën e teknologjisë ju e dëgjoni këtë gjatë gjithë kohës dhe ka disa të vërteta në të. Por gjërat po ndryshojnë me shpejtësi, në tre vjet Kina nuk do të ketë më nevojë të kopjojë dhe përshpejtimi i jashtëzakonshëm i aftësive llogaritëse të ofruara nga mikroprocesorët e rinj do t’i japë Evropës, që në fillim të vitit të ardhshëm, mundësinë për të kapur hapin.
Themeluesi i iGenius, (një start-up me vlerë më shumë se një miliard dollarë), sipërmarrësi milanez me origjinë shqiptare Uljan Sharka sapo ka lidhur një marrëveshje me Nvidia për të krijuar superkompjuterin Colosseum në Itali, funksional që nga mesi i vitit 2025.
Do të jetë, shpjegon ai, “fabrika e inteligjencës artificiale” më e fuqishme në Evropë falë çipave të rinj Blackwell.
Pse zgjedhja e Italisë jugore për një qendër kaq ambicioze të dhënash? Dhe çfarë mund të thotë në terma konkretë?
Në jug kemi gjetur kushte të favorshme, duke përfshirë disponueshmërinë e energjisë së prodhuar nga burime të rinovueshme që tejkalojnë nevojat e bizneseve vendase. Konkretisht, me procesorët e rinj, hapi përpara është mbresëlënës, 30 herë më i fuqishëm se ata aktualë, me 25 herë më pak konsum të energjisë. Ne hyjmë në një botë që është e vështirë të shprehet me fjalë, 115 miliardë llogaritje në sekondë, afërsisht njëqind herë fuqia e kompjuterit evropian me performancën më të lartë sot. Në terma konkretë, Colosseum iGenius do të jetë në gjendje të krijojë aplikacione shumë të avancuara të AI në sektorë të rregulluar që kërkojnë besueshmëri dhe saktësi maksimale, nga kujdesi shëndetësor te administrata publike. Jemi në prag të një ndryshimi të vërtetë paradigme.
Ne përgjithësisht e konsiderojmë Amerikën të paarritshme në botën dixhitale. Ajo ka avantazhe të pakalueshme për sa i përket aftësisë për të inovuar, madhësisë së gjigantëve të mëdhenj të teknologjisë dhe talentit. Dhe burime të pakufizuara financiare. Sipas jush, megjithatë, Evropa mund të bëhet sërish protagoniste, pavarësisht mangësive të tjera përveç atij teknologjik, nga kostoja e lartë e energjisë deri te fragmentimi politik, kulturor dhe gjuhësor. Si mund ta bëjë?
Shtetet e Bashkuara dominojnë sot, por në teknologji gjërat mund të ndryshojnë me shpejtësi, veçanërisht në momentet e ndryshimeve rrënjësore. Dhe ne jemi në fillimin e ciklit të tretë të ekonomisë dixhitale pas atij të viteve 1980 dhe atij që filloi në 2000. ChatGPT ishte vetëm maja e ajsbergut. OpenAI mund të jetë gjithashtu si Olivetti i atij cikli të parë, duke qenë se po paguan kostot e kërkimit për të gjithë tregun. Me emrat e tjerë të mëdhenj që ndjekin dhe kopjojnë. Pastaj Olivetti doli me kompjuterin e tij revolucionar. E ka shitur, mendoj, në 40 mijë copë. Më pas erdhi Hewlett Packard (Hp) me fuqi shumë më të madhe industriale dhe financiare që krijoi shpejt një kopje të Programit 101, një kompjuter që kushtonte më pak dhe performonte më mirë. Kjo është paksa si ajo që po bëjnë Google, Microsoft dhe madje edhe Amazon, e cila sapo ka shpallur një model të AI në konkurrencë me OpenAI. Por ky është ende niveli i dytë. 40 vjet më parë i treti ishte ai i Apple i cili erdhi pas HP dhe konsolidoi tregun duke imponuar cilësinë dhe stilin e tij. Tani Evropa mund të përpiqet të bëhet Apple e gjeneratës së re.
Objektiv shumë ambicioz për një realitet kaq të fragmentuar, aq edhe të prapambetur.
Besoj se edhe këtë herë do të ketë një fazë konsolidimi në SHBA. Por do të jetë joefikas sepse bazohet në një rikthim. Besoj se atëherë Evropa, duke shfrytëzuar edhe hapësirat që ofron përshpejtimi teknologjik, mund të planifikojë një alternativë afatgjatë duke shfrytëzuar karakteristikat e saj politike dhe kulturore, duke u nisur nga kapaciteti i saj rregullator. Ashtu si Apple e ndërtoi suksesin e saj mbi dizajnin, Evropa mund të zhvillojë një model alternativ, jo domosdoshmërisht më të mirë, por me atraktivitetin e vet, sepse bazohet në besim, një faktor që po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm. Përdoruesi mund të zgjedhë një model evropian sepse është më i rregulluar, më i mbrojtur, garanci besueshmërie që mund të kompensojnë edhe disa vonesa. Pa harruar fuqinë e tregut evropian, nga 1,250 miliardë dollarët e shpenzuara për AI nga tani deri në vitin 2030, 35% do të vijnë nga kontinenti ynë. Me një bashkëpunim të mirë midis kompanive private dhe sektorit publik do të kishte hapësirë për të krijuar, në 20 vitet e ardhshme, 4-5 kompani me një kapital mbi një trilion.
Në një mozaik evropian vendesh dhe kompanish, me udhëkryq gjuhësh dhe kulturash të ndryshme, kush mund të drejtojë dhe të shtyjë drejt këtij qëllimi?
Personalisht besoj se, duke pasur parasysh shpejtësinë e evolucionit të teknologjisë, qeveritë kombëtare ose Komisioni Evropian nuk mund ta kryejnë këtë mision. Ne kemi nevojë për aktorë privatë që bashkohen për të krijuar një ekosistem. Natyrisht, për të aktivizuar mekanizma të tillë nevojiten shkëndija. Kjo është ajo që ne po përpiqemi të bëjmë tani, të tregojmë se është e mundur të jesh ambicioz. Dhe që në orët e para pas njoftimit të Colosseum, ne u kontaktuam nga kompani që nuk e kishim menduar kurrë se do të takoheshim.
Të gjitha pa mbështetjen financiare të shtetit.
Nevojitet mbështetje publike por jo me subvencione. Kur administrata publike ofron kontribute të pakthyeshme, unë përgjigjem se preferoj të merrem me një shtet që po dixhitalizohet dhe po blen produktet tona.
A mund të jetë Mistral një model?
Jo, dhe pikërisht për një arsye. Nuk ka lindur nga një logjikë tregu. Është një histori e detyruar politikisht nga qeveria e Parisit që donte një kampion kombëtar. Italia ka të drejtë që nuk e ndjek këtë rrugë që çon në krijimin e kompanive artificiale. Mistral vazhdon të ndryshojë modelin e tij të biznesit sepse lindi nga një iluzion i qeverisë, punësimi i inxhinierëve nga teknologjia e madhe amerikane dhe më pas tentimi i një “kopjeje dhe ngjitjeje” të OpenAI, duke menduar se mund të funksionojë si në Silicon Valley. Nuk funksionon kështu, në Evropë nuk mund të shpresosh të kesh të njëjtat kushte zhvillimi si Shtetet e Bashkuara. Ju duhet të gjeni rrugën tuaj, ju e dini që do të vuani më shumë se ata dhe duhet t’i jepni vetes një plan mbijetese të ndryshëm nga ai i një start-up kalifornian. Kjo është ajo që po bëjmë ne, por edhe të tjerët në Evropë si Aleph Alpha gjermane, aktive në sisteme për sektorë të rregulluar.
Çfarë nënkuptohet me këtë shprehje?
Kjo do të thotë krijimi i sistemeve softuerike dhe harduerike që janë plotësisht autonome dhe të kontrolluara nga organizata, në mënyrë që të lejojë që sektorët që duhet të ndjekin rregulla të sakta, kujdesi shëndetësor, mbrojtja, financat, qeveria të mos varen nga aktorët e huaj. Pra, ekziston një temë e kontrollit të inteligjencës dhe një nga rregullat, se si ndërtoni modele. Mund të shkoni në internet dhe të vendosni gjithçka pa parë origjinën dhe cilësinë. Ose mund t’i merrni të dhënat dhe t’i pastroni ato. Ne, për shembull, kryejmë pastrim ekstrem të të dhënave që futim në sisteme. Për t’i dhënë klientit një sistem më të besueshëm në kontrollin e tij të plotë.
Ju argumentoni se copëzimi i Evropës midis gjuhëve dhe kulturave të ndryshme, deri tani një element dobësie, do të bëhet një element force. Si?
Ndërsa modelet e përkthimit automatik gjithnjë e më të sofistikuar të aftë për të interpretuar kontekstin po zgjidhin problemet e të kuptuarit, përzierja e kulturave dhe gjuhëve të ndryshme përshtatet me nevojat e AI, e cila mund të zhvillohet vetëm nëse ushqehet nga një larmi e madhe të dhënash. Kjo është arsyeja pse thuhet se nëse përpiqesh të trajnosh modele me të dhëna sintetike, të krijuara në laborator, për të kompensuar rraskapitjen e atyre të disponueshme në internet, nuk krijoni inteligjencë, ato janë të sheshta, të shkruara në një gjuhë të vetme dhe me përmbajtje banale, ndërsa krijimtaria dhe copëzimi krijojnë diversitet që përkthehet në inteligjencë më të madhe. Nëse Evropa e kupton se mund të përfitojë nga ky diversitet dhe e kombinon atë me qasjen e saj për respektimin e të drejtave të njeriut, në përputhje me rregulloren që ka nisur me Aktin e AI, ajo mund të krijojë AI më të mirë, të cilës mund t’i besoni. Dhe kjo mund të bëhet një markë si ato që kemi tashmë në Evropë për cilësinë e ushqimit ose për disa sektorë industrialë si makinat, të konsideruara më të sigurta për t’u drejtuar se makinat amerikane. Në një treg të lirë, konsumatori do të jetë në gjendje të vendosë nëse preferon forcën e sistemit amerikan apo të ekosistemit evropian, ndoshta më pak të fuqishëm, por më të besueshëm dhe të kontrollueshëm.
