nga Xhodi Hysa
Një debat i vjetër mbi rreziqet e inteligjencës artificiale është ringritur ditët e fundit pas dorëheqjes dhe intervistave të Jacob Coxon-it, ish-kërkues në OpenAI dhe Anthropic. Coxon paralajmëroi se gara ndërmjet kompanive për ndërtimin e një superinteligjence vetëpërmirësuese mund të rrezikojë vetë mbijetesën e njerëzimit.
Në media, kjo përplasje paraqitet shpesh si një betejë ndërmjet njerëzve që janë në favor të inteligjencës artificiale dhe atyre që besojnë se IA-ja mund të sjellë fundin e botës. Por kjo ndarje është tepër e thjeshtë.
Coxon dhe shumë studiues të sigurisë së IA-së nuk janë kundër teknologjisë në vetvete. Ata kundërshtojnë zhvillimin e pakontrolluar të sistemeve që mund të bëhen më të afta se njerëzit dhe që mund të ndjekin objektiva të papajtueshme me interesat tona. Pozicioni i tyre duhet quajtur humanizëm mbrojtës, “AI safety” ose shqetësim për rrezikun ekzistencial—jo posthumanizëm.
Përplasja e sotme përmban të paktën tri perspektiva.
E para është perspektiva transhumaniste. Sipas saj, qeniet njerëzore mund dhe duhet ta përdorin teknologjinë për të kapërcyer kufizimet biologjike: sëmundjen, plakjen, kufijtë e inteligjencës dhe, eventualisht, vetë vdekjen. Teknologjia nuk është vetëm një instrument i jashtëm, por mjeti me të cilin njerëzimi mund të marrë në dorë evolucionin e vet.
E dyta është perspektiva e sigurisë ekzistenciale. Përfaqësuesit e saj nuk e kundërshtojnë domosdoshmërisht përmirësimin teknologjik. Ata druhen se procesi mund të dalë jashtë kontrollit dhe se një inteligjencë mbinjerëzore mund të mos ketë më nevojë për njerëzit. Në një kuptim, ky është një pozicion thellësisht humanist: mbijetesa dhe autonomia e Homo sapiens trajtohen si vlera që duhen mbrojtur.
E treta është perspektiva posthumaniste. Posthumanizmi nuk parashikon domosdoshmërisht shkatërrimin e botës nga IA-ja. Ai vë në pikëpyetje bindjen se Homo sapiens është qendra e botës morale dhe bartësi i vetëm i inteligjencës, personit dhe vlerës. Posthumanistët pyesin nëse këto cilësi mund t’u përkasin edhe kafshëve, makinave, organizmave të modifikuar ose sistemeve hibride.
Në librin Humanity 2.0, Steve Fuller e paraqet konfliktin nëpërmjet dy destinacioneve posthumane. Ray Kurzweil përfaqëson drejtimin teknologjik: njeriu është në thelb inteligjencë dhe mund ta tejkalojë trupin biologjik, ndoshta duke kaluar nga karboni te silici. Peter Singer përfaqëson drejtimin natyralist: njeriu është një kafshë mes kafshëve dhe nuk zotëron ndonjë privilegj të pakushtëzuar moral.
Kështu, transhumanizmi dhe posthumanizmi nuk janë domosdoshmërisht kundërshtarë. Transhumanizmi mund të jetë procesi nëpërmjet të cilit njerëzit transformojnë vetveten, ndërsa gjendja posthumane mund të jetë rezultati: një botë në të cilën Homo sapiens nuk është më bartësi i vetëm, ose ndoshta as bartësi kryesor, i inteligjencës dhe vlerave që më parë quheshin njerëzore.
Në thelb, beteja e vërtetë është ajo për ndërtimin shoqëror dhe politik të “Humanity 2.0”. Kush do ta kontrollojë transformimin teknologjik? Kush do të vendosë se cilat vlera duhet të përfshihen në sistemet e IA-së? Kush do t’i marrë përfitimet dhe kush do t’i mbajë rreziqet? A do të jetë transformimi një vendim demokratik, apo një eksperiment i ndërmarrë nga një numër i vogël kompanish mbi gjithë njerëzimin?
Prandaj, pyetja vendimtare nuk është vetëm nëse inteligjenca artificiale do ta shpëtojë apo do ta shkatërrojë botën. Pyetja është se kush ka të drejtën ta përcaktojë të ardhmen e njerëzimit dhe çfarë do të vazhdojmë të quajmë “njerëzore” pasi kjo e ardhme të ketë mbërritur?
