Një studim ka zbuluar se një sëmundje tropikale jashtëzakonisht e dhimbshme e quajtur Chikungunya mund të transmetohet nga mushkonjat në pjesën më të madhe të Evropës. Temperaturat më të larta për shkak të krizës klimatike nënkuptojnë se infeksionet tani janë të mundshme për më shumë se gjashtë muaj të vitit në Spanjë, Greqi, Shqipëri dhe vende të tjera të Evropës Jugore , dhe për dy muaj të vitit në Anglinë Juglindore. Ngrohja e vazhdueshme globale do të thotë se është vetëm çështje kohe para se sëmundja të zgjerohet më tej në veri, thanë shkencëtarët. Analiza është e para që vlerëson plotësisht efektin e temperaturës në kohën e inkubacionit të virusit te mushkonja tigër aziatike, e cila ka pushtuar Evropën në dekadat e fundit.
Studimi zbuloi se temperatura minimale në të cilën mund të ndodhin infeksione është 2.5 gradë më e ulët se vlerësimet e mëparshme , një ndryshim “mjaft tronditës”, thanë studiuesit.
Çfarë është virusi Chikungunya, simptomat
Virusi Chikungunya u identifikua për herë të parë në vitin 1952 në Tanzani dhe ishte i kufizuar në rajonet tropikale, ku ndodhin miliona infeksione çdo vit. Sëmundja shkakton dhimbje të forta dhe të zgjatura të kyçeve, të cilat janë jashtëzakonisht dobësuese dhe potencialisht fatale tek fëmijët e vegjël dhe të moshuarit. Në vitet e fundit, një numër i kufizuar rastesh është raportuar në më shumë se 10 vende evropiane, por në vitin 2025, shpërthime në shkallë të gjerë, me qindra raste, goditën Francën dhe Italinë.
Sandeep Tegar, i Qendrës së Mbretërisë së Bashkuar për Ekologji dhe Hidrologji (UKCEH), autori kryesor i studimit, i tha Guardian se, “shkalla e ngrohjes globale në Evropë është rreth dyfishi i shkallës së ngrohjes globale, dhe kufiri i ulët i temperaturës për përhapjen e virusit është shumë i rëndësishëm, kështu që vlerësimet tona të reja janë mjaft tronditëse. Zgjerimi në veri të sëmundjes është vetëm çështje kohe.”
“Njëzet vjet më parë, nëse do të kishim thënë se do të kishim chikungunya dhe dengue në Evropë, të gjithë do të mendonin se ishim të çmendur”, theksoi Steven Ëhite, gjithashtu i UKCEH. “Janë sëmundje tropikale. Tani gjithçka ka ndryshuar. E gjitha është për shkak të kësaj mushkonje pushtuese dhe ndryshimit të klimës: është vërtet e thjeshtë.”
“Po shohim ndryshime të shpejta, dhe ky është shqetësimi”, shtoi ai. “Deri vitin e kaluar, Franca kishte regjistruar rreth 30 raste të chikungunya në 10 vitet e fundit. Vitin e kaluar, ata kishin mbi 800.” Virusi u transportua nga udhëtarët nga territoret franceze jashtë shtetit në zonat tropikale ku kanë ndodhur shpërthime.
Mushkonja tigër aziatike
Mushkonja tigër aziatike (Aedes albopictus), e cila pickon gjatë ditës, po lëviz në veri të Evropës ndërsa temperaturat rriten. Është zbuluar në Mbretërinë e Bashkuar, por ende nuk është përcaktuar. Ekzistojnë vaksina të shtrenjta për chikungunya-n, por mbrojtja më e mirë është shmangia e pickimeve. Dr. Diana Rojas Alvarez, drejtuese e ekipit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë që studion viruset e transmetuara nga pickimet e insekteve dhe rriqrave, tha se “ky studim është i rëndësishëm sepse tregon se transmetimi në Evropë mund të bëhet edhe më i theksuar me kalimin e kohës”. Ajo shtoi se chikungunya mund të jetë shkatërruese. Deri në 40% e njerëzve vuajnë ende nga artriti ose dhimbje të forta pas pesë vitesh.
Si lëviz virusi, studimi
Kur një mushkonjë kafshon një person të infektuar, virusi chikungunya hyn në zorrët e tij. Pas një periudhe inkubacioni, virusi përhapet në pështymën e mushkonjës, që do të thotë se mund të infektojë personin tjetër që kafshon. Megjithatë, nëse periudha e inkubacionit është më e gjatë se jetëgjatësia e mushkonjës, virusi nuk mund të përhapet. Studimi, i botuar në Journal of the Royal Society Interface, përdori të dhëna nga 49 studime të kaluara mbi virusin chikungunya te mushkonjat tigër për të përcaktuar periudhën e inkubacionit për herë të parë në të gjithë diapazonin e temperaturave. Studimi zbuloi se temperatura e ndërprerjes për transmetim është 13-14 gradë Celsius, që do të thotë se infeksionet mund të ndodhin për më shumë se gjashtë muaj të vitit në Spanjë, Portugali, Itali dhe Greqi, përfshirë edhe Shqipërinë dhe për tre deri në pesë muaj të vitit në Belgjikë, Francë, Gjermani, Zvicër dhe një duzinë vendesh të tjera evropiane. Temperatura minimale ishte vlerësuar më parë në 16-18 gradë, që do të thotë se ekziston rreziku i shpërthimeve të chikungunya në më shumë zona dhe për periudha më të gjata nga sa mendohej më parë.
Epidemitë në Evropë
Epidemitë në Evropë shkaktohen nga udhëtarë të infektuar që kthehen nga rajonet tropikale, të cilët pickohen nga mushkonjat tigër, të cilat më pas përhapin sëmundjen. Deri më tani, dimrat e ftohtë evropianë kanë ngadalësuar aktivitetin e mushkonjave tigër dhe përhapjen e sëmundjes nga një vit në tjetrin. Megjithatë, shkencëtarët po fillojnë të vëzhgojnë aktivitetin e mushkonjave tigër gjatë gjithë vitit në Evropën Jugore, që do të thotë se epidemitë e chikungunya-s ka të ngjarë të rriten ndërsa kontinenti ngrohet. Ekipi i UKCEH po heton këtë çështje. “Intuita jonë është se do të kemi epidemi shumë më të mëdha sepse kjo barrierë natyrore nuk ekziston”, tha Ëhite.
Udhëzime për vaksinimin
Shoqata Italiane e Mjekësisë dhe Migracionit (SIMVIM) paraqet udhëzime për vaksinimin kundër virusit chikungunya (CHIKV), i cili duhet të përfshihet midis kërkesave për udhëtim në destinacione të tilla si Kuba, Brazili dhe vende të tjera në Amerikën Latine dhe Azi, duke përfshirë Indinë dhe disa zona të Kinës. Në mënyrë specifike, vaksina CHIKV duhet të merret në konsideratë/rekomandohet për: udhëtarët në zona me shpërthime aktive; udhëtarët me rrezik më të lartë (p.sh., sëmundje kronike ose serioze, moshë e avancuar); udhëtarët në vende ku ka ndodhur transmetimi lokal i CHIKV në 5 vitet e fundit; personeli i laboratorit që merret me virusin; dhe gratë shtatzëna që nuk munden, për asnjë arsye, të shtyjnë udhëtimin në një zonë në rrezik. Për më tepër, nuk konsiderohet e përshtatshme të vendoset një afat kohor për kohëzgjatjen e udhëtimit, pasi ngjarja që çon në infeksion (një pickim mushkonje) mund të ndodhë në çdo kohë pas mbërritjes në vendin e destinacionit. Vaksinimi rekomandohet të paktën 14 ditë para ekspozimit të mundshëm ndaj Chikungunya.
