Çfarë po ndodh me Gen Z në Shqipëri – ANALIZA e Enkelejda Korreshi

spot_img
Advertisements

𝐅ë𝐦𝐢𝐣ë𝐭 𝐭𝐚𝐧ë, 𝐞 𝐚𝐫𝐝𝐡𝐦𝐣𝐚 𝐞 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩ë𝐫𝐢𝐬ë 𝐝𝐡𝐞 𝐩ë𝐫𝐠𝐣𝐞𝐠𝐣ë𝐬𝐢𝐚 𝐪ë 𝐧𝐮𝐤 𝐦𝐮𝐧𝐝 𝐭’𝐮𝐚 𝐥ë𝐦ë 𝐯𝐞𝐭ë𝐦 𝐚𝐭𝐲𝐫𝐞
𝑺𝒊 𝒕’𝒖𝒂 𝒍ë𝒎ë 𝒇ë𝒎𝒊𝒋ë𝒗𝒆 𝒕𝒂𝒏ë 𝒏𝒋ë 𝒕ë 𝒂𝒓𝒅𝒉𝒎𝒆 𝒑ë𝒓 𝒕ë 𝒄𝒊𝒍ë𝒏 𝒕ë 𝒎𝒐𝒔 𝒌𝒆𝒏ë 𝒏𝒆𝒗𝒐𝒋ë 𝒕ë 𝒏𝒂 𝒇𝒂𝒍𝒊𝒏? 𝑶𝒔𝒆, 𝒕ë 𝒑𝒂𝒌𝒕ë𝒏, 𝒔𝒊 𝒕ë 𝒎𝒐𝒔 𝒖𝒂 𝒍ë𝒎ë 𝒂𝒕𝒚𝒓𝒆 𝒃𝒂𝒓𝒓ë𝒏 𝒆 𝒈𝒂𝒃𝒊𝒎𝒆𝒗𝒆 𝒒ë 𝒏𝒆 𝒑𝒂𝒕ë𝒎 𝒎𝒖𝒏𝒅ë𝒔𝒊𝒏ë 𝒅𝒉𝒆 𝒅𝒆𝒕𝒚𝒓𝒊𝒎𝒊𝒏 𝒕’𝒊 𝒌𝒐𝒓𝒓𝒊𝒈𝒋𝒐𝒏𝒊𝒎?
Sa herë flasim për brezin e ri, duket sikur e kemi më të lehtë ta gjykojmë sesa ta kuptojmë. Kritikojmë mënyrën si komunikon, si mendon, si reagon dhe si e sheh botën. E krahasojmë me brezin tonë, duke harruar se të rinjtë e sotëm janë rritur në një realitet krejt tjetër, me ritme më të shpejta, me më shumë informacion, por edhe me më shumë presion, pasiguri dhe ndikime nga të gjitha anët.
Por, përpara se të pyesim se çfarë po ndodh me Gen Z, duhet të pyesim veten:
𝐂̧𝐟𝐚𝐫ë 𝐬𝐡𝐨𝐪ë𝐫𝐢𝐞 𝐤𝐞𝐦𝐢 𝐧𝐝ë𝐫𝐭𝐮𝐚𝐫 𝐩ë𝐫 𝐭𝐚 𝐝𝐡𝐞 𝐜̧𝐟𝐚𝐫ë 𝐬𝐡𝐞𝐦𝐛𝐮𝐥𝐥𝐢 𝐩𝐨 𝐮 𝐣𝐚𝐩𝐢𝐦?
Çdo brez trashëgon diçka nga ai që i paraprin. Trashëgon vlera, përvoja, mundësi, por edhe probleme të pazgjidhura.
Të rinjtë tanë trashëgojnë jo vetëm familjet dhe kujtimet tona, por edhe shkollat, institucionet, qytetet, mënyrën si funksionon shteti dhe standardet që shoqëria ka pranuar si normale.
U kërkojmë të jenë të ndershëm, ndërkohë që në jetën publike shpesh shpërblehet pandershmëria. U kërkojmë të respektojnë ligjin, ndërsa ata shohin se drejtësia nuk zbatohet gjithmonë njësoj për të gjithë. U themi të vlerësojnë dijen dhe punën, por jo gjithmonë u tregojmë se këto janë rruga që të çon drejt suksesit.
Shpesh, zhurma, ekspozimi dhe lidhjet marrin më shumë vëmendje sesa përgatitja, merita dhe kontributi.
𝐊ë𝐭𝐮 𝐟𝐢𝐥𝐥𝐨𝐧 𝐩ë𝐫𝐠𝐣𝐞𝐠𝐣ë𝐬𝐢𝐚 𝐣𝐨𝐧ë.
Nuk mund të kërkojmë nga të rinjtë standarde që vetë nuk i respektojmë. Nuk mund t’u flasim për respekt, ndërsa debati publik ushqehet me fyerje dhe përçmim. Nuk mund t’u kërkojmë të besojnë te institucionet, nëse këto institucione nuk arrijnë të fitojnë besimin e tyre me punë, drejtësi dhe transparencë.
Edhe media dhe rrjetet sociale kanë një ndikim të madh në formimin e këtij brezi. Ato mund të jenë burim dijeje, informimi dhe mundësish, por edhe hapësira ku përhapen manipulimi, dhuna verbale, modelet e gabuara dhe ideja se vëmendja vlen më shumë se përmbajtja.
Nuk bëhet fjalë për të kufizuar lirinë e të rinjve, por për të kuptuar se çfarë lloj modelesh po promovojmë dhe çfarë standardesh po normalizojmë.
Përgjegjësia nuk i përket vetëm familjes. Ajo ndahet mes prindërve, shkollës, medias, institucioneve dhe politikës.
Shkolla nuk duhet të jetë vetëm vendi ku mësohen lëndët, por edhe hapësira ku ndërtohet mendimi kritik, qytetaria dhe respekti për mendimin ndryshe. Familja duhet të dëgjojë dhe të udhëzojë, jo vetëm të urdhërojë.
Ndërsa politika duhet të kuptojë se të rinjtë nuk janë numra për fushata, duartrokitje apo fotografi, por qytetarë që duhet të kenë zë dhe rol në vendimmarrje.
Nuk duhet ta idealizojmë Gen Z. Asnjë brez nuk është pa gabime dhe asnjë brez nuk rritet pa orientim. Të rinjtë kanë nevojë për edukim, kufij dhe përgjegjësi.
Liria nuk do të thotë mungesë përgjegjësie dhe kundërshtimi nuk e bën automatikisht një mendim të drejtë. Por këto janë arsye për t’i edukuar, për t’i dëgjuar dhe për t’i përfshirë, jo për t’i nënvlerësuar apo përjashtuar.
𝐏𝐫𝐚𝐧𝐝𝐚𝐣, 𝐩𝐲𝐞𝐭𝐣𝐚 𝐧𝐮𝐤 ë𝐬𝐡𝐭ë 𝐯𝐞𝐭ë𝐦 𝐜̧𝐟𝐚𝐫ë 𝐝𝐮𝐡𝐞𝐭 𝐭ë 𝐛ë𝐣𝐧ë 𝐭ë 𝐫𝐢𝐧𝐣𝐭ë 𝐩ë𝐫 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩ë𝐫𝐢𝐧ë, 𝐩𝐨𝐫 𝐞𝐝𝐡𝐞 𝐜̧𝐟𝐚𝐫ë 𝐩𝐨 𝐛ë𝐧 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩ë𝐫𝐢𝐚 𝐩ë𝐫 𝐭𝐚.
A po u japim arsim cilësor?
A po krijojmë mundësi reale për punë dhe zhvillim?
A po u japim hapësirë të marrin pjesë në vendimmarrje?
A mund të ndërtojnë një jetë me dinjitet pa pasur nevojë të largohen nga vendi?
Dhe mbi të gjitha, a po u japim arsye të besojnë se përpjekja, dija dhe puna e ndershme kanë vlerë këtu?
Nuk mund t’i fajësojmë të rinjtë pse largohen, nëse nuk u kemi krijuar arsye të mjaftueshme për të qëndruar. Nuk mund t’u kërkojmë të ndërtojnë një shoqëri më të drejtë, ndërsa vazhdojmë t’u lëmë të njëjtat pengesa, të njëjtat justifikime dhe të njëjtat probleme që prej vitesh themi se duhen ndryshuar.
𝐁𝐫𝐞𝐳𝐢 𝐢 𝐫𝐢 𝐤𝐚 𝐧𝐞𝐯𝐨𝐣ë 𝐩ë𝐫 𝐬𝐡𝐞𝐦𝐛𝐮𝐥𝐥𝐢𝐧 𝐭𝐨𝐧ë, 𝐣𝐨 𝐯𝐞𝐭ë𝐦 𝐩ë𝐫 𝐤ë𝐬𝐡𝐢𝐥𝐥𝐚𝐭 𝐭𝐨𝐧𝐚.
Ka nevojë të shohë se ndershmëria vlerësohet, se ligji zbatohet, se puna shpërblehet dhe se mendimi ndryshe nuk trajtohet si kërcënim. Ka nevojë për një vend ku e ardhmja nuk është privilegj i pak njerëzve, por mundësi për këdo që dëshiron të punojë dhe të kontribuojë.
Në fund, duhet të pyesim veten se çfarë do t’u lëmë pas:
𝐈𝐧𝐬𝐭𝐢𝐭𝐮𝐜𝐢𝐨𝐧𝐞 𝐪ë 𝐟𝐮𝐧𝐤𝐬𝐢𝐨𝐧𝐨𝐣𝐧ë 𝐚𝐩𝐨 𝐩𝐫𝐞𝐦𝐭𝐢𝐦𝐞 𝐭ë 𝐩𝐚𝐦𝐛𝐚𝐣𝐭𝐮𝐫𝐚?
𝐌𝐮𝐧𝐝ë𝐬𝐢 𝐚𝐩𝐨 𝐩𝐞𝐧𝐠𝐞𝐬𝐚?
𝐁𝐞𝐬𝐢𝐦 𝐚𝐩𝐨 𝐳𝐡𝐠ë𝐧𝐣𝐢𝐦?
Një shoqëri që mëson nga gabimet e saj apo një shoqëri që ua kalon ato brezave të ardhshëm?
Nuk mund t’u kërkojmë të rinjve të ndërtojnë një Shqipëri më të mirë, nëse ne nuk jemi të gatshëm të ndryshojmë atë që sot nuk funksionon.
Fëmijët tanë nuk kanë nevojë për një shoqëri që u tregon vazhdimisht se si duhet të jenë. Kanë nevojë për një shoqëri që u krijon kushtet të bëhen qytetarë të lirë, të përgjegjshëm dhe të aftë për të ndërtuar jetën e tyre.
E ardhmja e Shqipërisë nuk është përgjegjësi vetëm e të rinjve.
𝐄𝐬𝐡𝐭ë 𝐩ë𝐫𝐠𝐣𝐞𝐠𝐣ë𝐬𝐢 𝐞 𝐣𝐨𝐧𝐚, 𝐬𝐨𝐭.
𝐍𝐮𝐤 𝐦𝐣𝐚𝐟𝐭𝐨𝐧 𝐭’𝐮 𝐭𝐡𝐞𝐦𝐢 𝐭ë 𝐫𝐢𝐧𝐣𝐯𝐞 𝐬𝐞 𝐣𝐚𝐧ë 𝐞 𝐚𝐫𝐝𝐡𝐦𝐣𝐚 𝐞 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩ë𝐫𝐢𝐬ë. 𝐃𝐮𝐡𝐞𝐭 𝐭ë 𝐭𝐫𝐞𝐠𝐨𝐣𝐦ë 𝐦𝐞 𝐯𝐞𝐩𝐫𝐢𝐦𝐞𝐭 𝐭𝐨𝐧𝐚 𝐬𝐞 𝐣𝐞𝐦𝐢 𝐭ë 𝐝𝐞𝐧𝐣ë 𝐩ë𝐫 𝐭ë 𝐚𝐫𝐝𝐡𝐦𝐞𝐧 𝐪ë 𝐚𝐭𝐚 𝐦𝐞𝐫𝐢𝐭𝐨𝐣𝐧ë.
Enkelejda Korreshi
𝐙𝐄𝐑𝐈 | 𝐙ë𝐫𝐢 𝐢 𝐐𝐲𝐭𝐞𝐭𝐚𝐫ë𝐯𝐞

spot_img

Latest articles

Related articles