Në librin e tyre “Mësimet e Historisë” (The Lessons of History), historianët Will dhe Ariel Durant përmbledhin 5,000 vjet të qytetërimit botëror në disa modele kryesore që përsëriten vazhdimisht në biologji, ekonomi, moral dhe qeverisje.
- Natyra njerëzore nuk ndryshon: Edhe pse teknologjia dhe sjelljet tona evoluojnë, shtysat bazë të njeriut—si lakmia, krenaria, epshi dhe dëshira për pushtet—mbeten të njëjta në çdo epokë.
- Jeta është konkurrencë dhe përzgjedhje: Biologjia udhëheq historinë. Jeta është një luftë e vazhdueshme konkurruese për burime, dhe natyra skarton ato grupe ose individë që nuk arrijnë të përshtaten.
- Inegaliteti (mosbarazia) është natyral: Mosbarazia nuk është thjesht natyrore, por ajo rritet në mënyrë të pashmangshme me ndërlikimin e qytetërimeve. Talentet dhe aftësitë ndryshojnë nga njeriu në njeri, ndaj pasuria dhe pushteti grumbullohen gjithmonë te një pakicë.
- Liria dhe barazia janë armiq: Liria lejon që mosbarazitë natyrore të shtohen pa fund, ndërsa imponimi i barazisë kërkon shtypjen e lirisë. Ato janë të kundërta të përjetshme; kur triumfon njëra, vuan tjetra.
- Lufta është një konstante: Paqja është një përjashtim i shkurtër dhe i paqëndrueshëm në historinë njerëzore. Lufta mbetet metoda kryesore dhe përfundimtare me të cilën kombet konkurrojnë për territor dhe burime.
- Feja është thelbësore: Feja mbijeton përgjatë shekujve sepse ofron ngushëllim moral, rend shoqëror dhe shpresë, duke i ndihmuar shoqëritë të qëndrojnë të bashkuara përtej ligjeve të thjeshta.
- Qytetërimet ngrihen dhe bien: Shoqëritë rriten përmes sfidave dhe reagimit ndaj tyre, kalben kur shembet kohezioni i tyre moral ose ekonomik, dhe ia kalojnë stafetën e trashëgimisë qendrave të reja kulturore.
