Nga Çim Peka
Rama–Vuçiç, mund te kene kontroll vetem mbi ujin e holle te tyrin, jo rrjedhen e Ibrit!
Ka edhe një mënyrë tjetër për t’i lexuar tensionet e fundit rreth Kosovës, Serbisë dhe Ibrit: jo si një krizë spontane ballkanike, por si një krizë jashtëzakonisht e leverdishme.
Për të dy: Aleksandar Vuçiçin dhe Edi Ramën.
Nuk ka prova publike për një marrëveshje të fshehtë mes tyre për të prodhuar destabilitet. Por as nuk është e nevojshme të ketë një të tillë për të kuptuar logjikën politike. Në politikë, koordinimi nuk është gjithmonë i domosdoshëm kur interesat përputhen.
Dhe sot, interesat e tyre po përputhen gjithnjë e më shumë.
Të dy liderët kanë kaluar vite duke iu paraqitur Perëndimit si garantët e pazëvendësueshëm të stabilitetit në një rajon të paqëndrueshëm. Pazari i pashkruar ka qenë gjithmonë i thjeshtë: mos shikoni shumë nga afër se çfarë ndodh me demokracitë tona, sepse pa ne mund të përballeni me diçka shumë më të keqe.
Ky pazar bëhet veçanërisht i dobishëm kur pyetjet për degradimin e demokracisë, korrupsionin, kapjen e institucioneve dhe përqendrimin e pushtetit bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u injoruar.
Këtu hyn Kosova.
Për Vuçiçin, tensioni me Kosovën ka shërbyer prej kohësh njëkohësisht si instrument i politikës së brendshme dhe si kartë negociuese ndërkombëtare. Çdo krizë i kujton Uashingtonit dhe Brukselit se Serbia mund të jetë pjesë e zgjidhjes — ose pjesë e problemit.
Pozicioni i Ramës është i ndryshëm, por logjika politike mund të prodhojë të njëjtin rezultat. Sa më shumë që Ballkani Perëndimor diskutohet në termat e sigurisë dhe stabilitetit, aq më pak hapësirë mbetet për pyetjet e pakëndshme mbi mënyrën se si ushtrohet pushteti në Tiranë.
Kjo krijon një strukturë thellësisht cinike interesash.
Një Ballkan plotësisht i stabilizuar ua zvogëlon vlerën gjeopolitike atyre që e kanë shpallur veten “garantë të stabilitetit”. Një Ballkan vërtet i destabilizuar do të ishte i rrezikshëm edhe për vetë ata.
Ajo që u duhet është diçka në mes:
destabilitet i kontrolluar.
Mjaftueshëm tension për të trembur kryeqytetet perëndimore.
Jo aq sa për të nisur një luftë.
Mjaftueshëm zhurmë rreth Kosovës që demokracia, korrupsioni dhe përgjegjshmëria institucionale të duken si çështje të dorës së dytë.
Mesazhi drejtuar Perëndimit bëhet pothuajse subliminal:
Mund të mos na pëlqeni. Mund të mos ju pëlqejë mënyra se si qeverisim. Por imagjinoni Ballkanin pa ne.
Kjo është polica më e vjetër e sigurimit të liderit autoritar.
Dhe pikërisht për këtë arsye, obsesioni me Ibrin duhet parë me skepticizëm. Lumenjtë nuk shndërrohen papritur në aktorë gjeopolitikë. Politikanët i shndërrojnë në të tillë.
Ibri vazhdon të rrjedhë.
Ajo që mund të jetë duke shteruar është uji politik nën dy sisteme që janë mbështetur fort mbi idenë se liderët e tyre janë të pazëvendësueshëm.
Kur qeveritë fillojnë të humbasin legjitimitetin demokratik, shpesh kërkojnë ta zëvendësojnë atë me legjitimitet gjeopolitik.
Kur bilanci i brendshëm bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u mbrojtur, destabiliteti jashtë vendit bëhet politikisht i dobishëm.
Dhe kur Perëndimi fillon të bëjë pyetje të pakëndshme për mënyrën e qeverisjes, vështirë se ka shpërqendrim më efektiv sesa t’i kujtosh frikën e tij më të vjetër ballkanike:
kaosin.
Ndoshta kjo është historia e vërtetë.
Jo uji.
Jo ura.
Madje as Kosova.
Por dy liderë ballkanikë që po përballen me mundësinë se modeli politik që i ka mbajtur për vite po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’iu shitur të tjerëve — dhe që rizbulojnë mallin që Perëndimi historikisht ka qenë i gatshëm ta blejë pothuajse me çdo çmim:
stabilitetin.
Ose, më saktë:
frikën nga humbja e tij.
