English & Albanian:
Public Money, Private Power: The AADF Question – Part II
Article 2: Who Controls AADF? The Power Behind the Structure
The second in a series examining the evolution, governance, and accountability of the Albanian-American Enterprise Fund (AAEF) and the Albanian-American Development Foundation (AADF)
By Cafo Boga – March 30, 2026
If Article 1 traced the origins of the Albanian-American Enterprise Fund—established pursuant to the Support for East European Democracy Act of 1989 (the SEED Act) to promote private sector development in Albania—and its transformation into the Albanian-American Development Foundation as a legacy foundation, the next question is both natural and necessary:
Who actually controls AADF today?
At first glance, the answer appears simple. AADF is a nonprofit institution, and like all such entities, it has no owners. There are no shareholders, no equity holders, and no private individuals who can claim legal ownership over its assets. But the absence of ownership does not necessarily mean the absence of control.
According to the Grant Agreement entered into on September 9, 2009, between AAEF and AADF, the foundation was established to advance the purposes of the SEED Act and to build upon the assistance programs initiated by the Fund. In pursuing this objective, the Fund intended to support private sector development through education for sustainable development, entrepreneurship, leadership development, and the promotion of cultural and eco-tourism.
The Grant Agreement also provided that the U.S. Government would have a permanent, non-voting liaison to the Foundation’s Board, designated by the U.S. Government and invited to attend all Board meetings. During my tenure on the Board, this provision was implemented in practice. A representative from USAID attended each meeting, though only for a portion of it—typically the segment in which the Co-CEOs presented their reports—after which the representative was excused and the remainder of the meeting proceeded without their presence.
Today, however, this arrangement appears to have changed. With the integration of USAID functions into the U.S. Department of State, this form of oversight seems to have ceased. This was confirmed in a letter dated March 12, 2026, from the U.S. Embassy in Albania, addressed to Entela Koja, stating: “Please note that AADF is an independent institution over which the Department of State has no oversight role.”
Control Without Ownership
As noted, AADF is governed by a Board of Trustees. In legal terms, the Board does not own the foundation; rather, it is entrusted with a fiduciary responsibility to manage the institution in accordance with its mission.
In practical terms, however, the Board exercises full authority over:
- Strategic direction
- Allocation of financial resources
- Approval of major projects
- Appointment of executive leadership
This form of authority—control without ownership—is a defining feature of nonprofit governance. It is also where the structure begins to diverge from both public institutions and private corporations.
The Self-Perpetuating Structure
Unlike public institutions, where leadership is determined through elections or political appointments, or private corporations, where control is tied to ownership, AADF’s governance is internal, with its mission directed toward the intended beneficiaries.
Board members are not elected by the public. They are not appointed by the Albanian government. Nor are they directly accountable to any external body in the traditional sense.
As vacancies arise, new members are typically selected through internal processes. Over time, this creates what governance experts describe as a self-perpetuating structure—a system in which leadership is renewed from within.
This model is not unique to AADF; it is common among foundations. However, when such institutions exercise influence over matters of public importance, it raises a fundamental question:
Who ensures that internal governance remains aligned with the public interest?
From Broad Representation to Concentrated Authority
As noted in the previous article, the original Board of AAEF included highly respected professionals appointed at the highest levels of the U.S. government. Over time, however, that composition changed.
As founding members stepped down or passed away, new appointments gradually reshaped the Board. The result was not necessarily a departure from the institution’s mission, but a shift in how authority was distributed.
Decision-making, once anchored in a broader group with diverse backgrounds, became increasingly concentrated within the Chairman and a smaller circle, supported by the Co-CEOs.
This evolution, while not uncommon in long-standing institutions, carries important implications:
The narrower the circle of decision-making, the greater the need for transparency and accountability.
The Absence of External Anchors
Most institutions operate within a clear framework of accountability: - Governments answer to voters and legislatures
- Corporations answer to shareholders
- Charities often answer to donors and regulators
AADF, however, does not fit neatly into any of these categories.
It is not a state institution. It does not depend on public donations. And it is not subject to direct oversight by Albanian authorities or ongoing control by U.S. institutions.
This creates what can best be described as an accountability gap.
The foundation is accountable—legally and operationally—to its Board. But its influence extends beyond that internal structure, affecting projects and decisions with broader public impact.
Authority in Practice
The significance of this governance model becomes clearer when viewed in the context of AADF’s activities.
In areas such as tourism development, education, cultural heritage management, and strategic investment, the foundation does not operate at the margins. It plays a central role—often shaping the design, direction, and implementation of projects.
This level of influence is not inherently problematic, as it can bring expertise, resources, and continuity.
But it does raise an important consideration:
When decision-making authority is concentrated internally, how are external perspectives and public interests effectively incorporated or protected?
A Structural Question, Not a Personal One
It is important to emphasize that, in general terms, this is not a question about individuals—although in this particular case, it may be otherwise.
The Board may act with professionalism, integrity, and good intentions. But governance systems are not judged solely by intentions—they are judged by how they distribute power and ensure accountability.
In this case, the structure places significant authority in the hands of the Chairman and a limited group, without the balancing mechanisms typically found in either public or private institutions.
The Core Question
This brings us back to the central issue:
If AADF has no owners, yet exercises substantial control over resources and projects of public importance, what ensures that this control remains transparent, accountable, and aligned with the broader public interest and the original mission objectives of the U.S. Government?
As James Madison cautioned, power, if left unchecked, has a natural tendency to expand beyond its original bounds.
In structures where control is internal and oversight is limited or absent, this principle becomes particularly relevant.
If ownership defines power in the private sector, and elections define it in public institutions, then in structures such as AADF, the defining question is not who owns—but who governs, and under what system of accountability.
In the absence of such safeguards, power risks drifting from its original purpose—no longer serving the public interest, but operating beyond it.
Paratë Publike, Pushteti Privat: Çështja AADF
Artikulli 2: Kush e kontrollon AADF? Pushteti pas strukturës
I dyti në një seri që shqyrton evolucionin, qeverisjen dhe llogaridhënien e Fondit Shqiptaro-Amerikan të Ndërmarrjeve (AAEF) dhe Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF)
Nga Cafo Boga – 30 Mars 2026
Nëse Artikulli 1 gjurmoi origjinën e Fondit Shqiptaro-Amerikan të Ndërmarrjeve—i krijuar në përputhje me Aktin për Mbështetjen e Demokracisë në Evropën Lindore të vitit 1989 (SEED Act) për të promovuar zhvillimin e sektorit privat në Shqipëri—dhe transformimin e tij në Fondacionin Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim si një fondacion pasardhës, pyetja e radhës është sa e natyrshme aq edhe e domosdoshme:
Kush e kontrollon në të vërtetë AADF sot?
Në shikim të parë, përgjigjja duket e thjeshtë. AADF është një institucion jofitimprurës dhe, si i tillë, nuk ka pronarë. Nuk ka aksionarë, nuk ka zotërues kapitali dhe as individë privatë që mund të pretendojnë pronësi ligjore mbi asetet e tij. Por mungesa e pronësisë nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë kontrolli.
Sipas Marrëveshjes së Grantit të lidhur më 9 shtator 2009 ndërmjet AAEF dhe AADF, fondacioni u krijua për të avancuar qëllimet e SEED Act dhe për të ndërtuar mbi programet e ndihmës të nisura nga Fondi. Në përmbushje të këtij objektivi, synimi ishte mbështetja e zhvillimit të sektorit privat përmes arsimit për zhvillim të qëndrueshëm, sipërmarrjes, zhvillimit të lidershipit dhe promovimit të turizmit kulturor dhe atij ekologjik.
Marrëveshja e Grantit parashikonte gjithashtu që Qeveria e Shteteve të Bashkuara të kishte një përfaqësues të përhershëm, pa të drejtë vote, në Bordin e Fondacionit, të caktuar nga qeveria amerikane dhe të ftuar të merrte pjesë në të gjitha mbledhjet e Bordit. Gjatë kohës sime në Bord, kjo praktikë zbatohej. Një përfaqësues i USAID merrte pjesë në çdo mbledhje, por vetëm për një pjesë të saj—zakonisht gjatë prezantimeve të Co-CEO-ve—pas së cilës largohej dhe pjesa tjetër e mbledhjes vazhdonte pa praninë e tyre.
Sot, megjithatë, duket se kjo praktikë ka ndryshuar. Me integrimin e funksioneve të USAID në Departamentin Amerikan të Shtetit, kjo formë mbikëqyrjeje duket se ka pushuar së ekzistuari. Kjo u konfirmua në një letër të datës 12 mars 2026 nga Ambasada e SHBA në Shqipëri, drejtuar Entela Koja, ku thuhet: “Ju lutemi vini re se AADF është një institucion i pavarur mbi të cilin Departamenti i Shtetit nuk ka rol mbikëqyrës.”
Kontroll pa Pronësi
Siç u theksua, AADF drejtohet nga një Bord Besuarish. Në aspektin ligjor, Bordi nuk e zotëron fondacionin; ai ka një përgjegjësi fiduciare për ta administruar atë në përputhje me misionin e tij.
Në praktikë, megjithatë, Bordi ushtron autoritet të plotë mbi:
- Drejtimin strategjik
- Shpërndarjen e burimeve financiare
- Miratimin e projekteve madhore
- Emërimin e drejtuesve ekzekutivë
Kjo formë autoriteti—kontroll pa pronësi—është një tipar përcaktues i qeverisjes së organizatave jofitimprurëse. Po aty fillon edhe divergjenca me institucionet publike dhe korporatat private.
Struktura Vetë-Riprodhuese
Ndryshe nga institucionet publike, ku drejtuesit përcaktohen përmes zgjedhjeve ose emërimeve politike, apo nga korporatat private ku kontrolli lidhet me pronësinë, qeverisja e AADF është e brendshme, me mision të orientuar drejt përfituesve të synuar.
Anëtarët e Bordit nuk zgjidhen nga publiku. Nuk emërohen nga qeveria shqiptare. As nuk i përgjigjen drejtpërdrejt ndonjë autoriteti të jashtëm në kuptimin tradicional.
Me krijimin e vakancave, anëtarët e rinj përzgjidhen përmes proceseve të brendshme. Me kalimin e kohës, kjo krijon atë që ekspertët e qeverisjes e quajnë strukturë vetë-riprodhuese—një sistem ku lidershipi rinovohet nga brenda.
Ky model nuk është unik për AADF; ai është i zakonshëm për fondacionet. Por kur këto institucione ndikojnë në çështje me rëndësi publike, lind një pyetje thelbësore:
Kush siguron që qeverisja e brendshme të mbetet në përputhje me interesin publik?
Nga Përfaqësim i Gjerë në Autoritet të Përqendruar
Siç u theksua në artikullin e mëparshëm, Bordi fillestar i AAEF përbëhej nga profesionistë të shquar të emëruar në nivelet më të larta të qeverisë amerikane. Me kalimin e kohës, kjo përbërje ndryshoi.
Me largimin ose ndërrimin e jetës së anëtarëve themelues, emërimet e reja riformësuan gradualisht Bordin. Kjo nuk nënkuptonte domosdoshmërisht një devijim nga misioni, por një ndryshim në shpërndarjen e autoritetit.
Vendimmarrja, dikur e bazuar në një grup më të gjerë dhe të larmishëm, u përqendrua gjithnjë e më shumë tek Kryetari dhe një rreth më i ngushtë, i mbështetur nga Co-CEO-të.
Ky evolucion, megjithëse jo i pazakontë, sjell pasoja të rëndësishme:
Sa më i ngushtë rrethi i vendimmarrjes, aq më e madhe është nevoja për transparencë dhe llogaridhënie.
Mungesa e Ankoreve të Jashtme
Shumica e institucioneve veprojnë brenda një kuadri të qartë llogaridhënieje:
- Qeveritë u përgjigjen votuesve
- Korporatat u përgjigjen aksionarëve
- Organizatat bamirëse shpesh u përgjigjen donatorëve dhe rregullatorëve
AADF nuk përshtatet plotësisht në asnjërën prej këtyre kategorive.
Ai nuk është institucion shtetëror. Nuk varet nga donacionet publike. Dhe nuk i nënshtrohet mbikëqyrjes së drejtpërdrejtë nga autoritetet shqiptare apo kontrollit të vazhdueshëm nga institucionet amerikane.
Kjo krijon atë që mund të përshkruhet si një hendek llogaridhënieje.
Pyetja Thelbësore
Kjo na kthen te çështja qendrore:
Nëse AADF nuk ka pronarë, por ushtron kontroll të konsiderueshëm mbi burime dhe projekte me rëndësi publike, çfarë garanton që ky kontroll të mbetet transparent, i përgjegjshëm dhe në përputhje me interesin publik dhe objektivat fillestare të Qeverisë së SHBA?
Siç paralajmëroi James Madison, pushteti, nëse lihet pa kontroll, ka një prirje natyrore të zgjerohet përtej kufijve të tij fillestarë.
Në struktura ku kontrolli është i brendshëm dhe mbikëqyrja e kufizuar ose mungon, ky parim bëhet veçanërisht i rëndësishëm.
Nëse pronësia përcakton pushtetin në sektorin privat dhe zgjedhjet në institucionet publike, atëherë në struktura si AADF, pyetja përcaktuese nuk është kush zotëron—por kush qeveris dhe nën çfarë sistemi llogaridhënieje.
Në mungesë të këtyre mekanizmave, pushteti rrezikon të largohet nga qëllimi i tij fillestar—duke mos i shërbyer më interesit publik, por duke vepruar përtej tij.
